μ_ όπως μήτρα ή μέγγενη | ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ

μ_ όπως μήτρα ή μέγγενη | ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ Ο ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ

Αγγελική Σιδηρά - Τα γλυκόπικρα σημάδια του αναπάντεχου

Αγγελική Σιδηρά Τα γλυκόπικρα σημάδια του αναπάντεχου Πόλυ Μαμακάκη

Αγγελική Σιδηρά, Αναπάντεχα κοντά, Νέος Αστρολάβος/Ευθύνη, Αθήνα 2013 Μείνε λοιπόν μακριά μου. Θέλω πάντα να σε περιμένω» (από το ποίημα Da... te) Είναι η ενδέκατη ποιητική συλλογή της Αγγελικής Σιδηρά (1938), όπου μέσα από έξι διακριτές ενότητες ποιημάτων δηλώνει πως έχει πια διανύσει τις αναπάντεχα μεγάλες αποστάσεις της και ταυτόχρονα έχει κερδίσει τη μεγαλύτερη δυνατή εγγύτητα που θα μπορούσε να της χαρίσει ο χρόνος. Οσο τον αισθάνεται να την παρασύρει τόσο εκείνη πλάθει «μικρές αιωνιότητες» (πρώτη ενότητα) με τις πιο τρυφερές εικόνες που αντικρίζει στο πέρασμά του, εντοπίζοντας την πιο αυθεντική και πλήρη αγάπη στα «αβαπώ» και «αγαπό» των παιδιών που την περιτριγυρίζουν ανέμελα, ως τα μικρά λατρεμένα εγγόνια της και ως ανάμνηση των δικών της αντίστοιχα παιδικών χρόνων. Εισχωρεί με τις ζωηρές τους φωνές στο ες αεί προστατευμένο περιβάλλον του «Λούνα Παρκ» (δεύτερη ενότητα) που αντανακλά από γενιά σε γενιά το αμείλικτο παιχνίδι των συναισθημάτων, ξαναζεί σε όλο το εύρος τους τις πρώτες ονειρικές απολαύσεις του, γνωρίζοντας σε βάθος και το απαραίτητο ξεγέλασμά του: Τα όνειρα των μπαλονιών/ τελειώνουν μ' έναν ήχο εκκωφαντικό/ κι οι κίτρινες μεμβράνες που απομένουν/ αρχίζουν ν' αγαπούν τον σπάγκο/ όπως ο γέρος που ακουμπάει στη γριά του/ όταν πια δεν μπορεί/ τον ήλιο να διεκδικήσει»(«Μπαλόνια»). Στίχοι που προκύπτουν από την εμπλουτισμένη πραγματικότητα της ποιήτριας που περιβάλλεται από πολλά αγαπημένα πρόσωπα, αλλά, ενώ ακούει ευφρόσυνα τα γέλια των παιδιών να πολλαπλασιάζονται στην ησυχία της ώρας, δεν παύει να συνομιλεί και με τους νεκρούς της ή τον Θεό (βλ. ιδίως τρίτη ενότητα «Ηλί, Ηλί» και τέταρτη ενότητα «Trop tard»), σε συνέχεια και της προηγούμενης συλλογής της Αμφίδρομη έλξη, ζητώντας από εκείνους απαντήσεις και ευλάβεια, ένα είδος θείας συντροφιάς στον φόβο και την ενδόμυχη άρνηση να αφήσει την οντολογική ομορφιά των πραγμάτων. Η ματιά και η ποίηση της Σιδηρά είναι βαθιά ρεαλιστική και διέπεται πότε από μια αισιόδοξη μελαγχολία ωριμότητας και πότε από μια γαλήνια εγκαρτέρηση, απόρροια της κειμενικά σαφέστατης πληρότητας των συναισθημάτων της. Την απασχολεί ο θάνατος ως βαρυσήμαντο αυτονόητο που κανείς δεν μπορεί να προφέρει με ευκολία, σαν να πρόκειται για λέξη που γράφεται αποκλειστικά σε ξένη από τη δική του τη γλώσσα. Συγκινείται και συγκινεί καθώς επανέρχεται κι αναπολεί στιγμιότυπα στο παρελθόν, συνοδευόμενα από κάποια αναλλοίωτη μουσική μελωδία που ζωντανεύει τις παλιές αθηναϊκές συνοικίες της δεκαετίας του 1960 και 1970. Και το κορμί που αγάπησες/ το άφησα σ' εκείνη τη μοναδική στιγμή/ που υπήρξα. («Ο γλάρος χρόνος»). Ο χρόνος ασφαλώς θεράπων απέναντι στην απώλεια, αλλά και ενίοτε αδιάψευστα υπαρκτός. Διότι η ποιήτρια δεν αρκείται στο αίσιο τέλος του παραμυθιού, επιμένει να ζει και να ξαναζεί ολόκληρο το φάσμα της δίνης και της μοναξιάς των ηρώων. Αυτό ακριβώς είναι το τίμημα της ευαισθησίας της, να βιώνει με όμοια ένταση τις ευτυχείς και ατυχείς συνδηλώσεις της μοίρας. Ανάμεσά τους κρατάει λοιπόν ανέπαφες τις δικές της στιγμές χωρίς ωστόσο να απέχει από τα περιβάλλοντα - κάποτε μόνο κόκκινα και μαύρα γεγονότα (βλ. ιδίως πέμπτη ενότητα «Καύσωνας»). Η σάρκα μου με ντύνει πάλι/ όμορφη και μοναδική./ Η σάρκα μου με προστατεύει/ κι αναβάλλει. («Στον ακτινολόγο»). Μήπως εδώ δεν εκφράζεται με τον πιο γλαφυρό τρόπο το ασφαλέστερο για όλους μας καταφύγιο στο παρόν; Η αγάπη για τη ζωή εξυμνείται ως αντιστρόφως ανάλογη με τη διάρκειά της, ιδίως όταν οι αρνήσεις διαδέχονται την αρχική βεβαιότητα της κατάφασης: ...κι η κούκλα εκείνη η παλιά/ σκύβει πάνω από την αγρύπνια σου/ σα να ρουφάει στις άδειες κόχες/ των ματιών της τα όνειρα/ που απόψε δεν είδες. («Αϋπνία»). Χρόνος που καταφτάνει αναντίρρητα ταχύς και λαίμαργος, όπως ο γλάρος (βλ. τίτλο έκτης ενότητας «Γλάρος χρόνος»), και οι στίχοι στην παρούσα συλλογή μάς πείθουν από την πρώτη στιγμή ότι δεν τρέφουν αυταπάτες σχετικά με τη σημασία του. pmamakaki@gmail.com

Πηγή: περιοδικό (.poema..), τεύχος 21

http://www.poema.gr/review.php?id=106&pid=

Περίπατοι στον κήπο για δύο - Κριτικό σημείωμα της Νίνας Γιαννοπούλου

Περιοδικό "Τα Ποιητικά", τχ. 14, Ιούνιος 2014

Ιστολόγιο για την Ποίηση και την Εκπαίδευση: Σε σημασμένα σημεία, Πόλυ Μαμακάκη

Ιστολόγιο για την Ποίηση και την Εκπαίδευση: Σε σημασμένα σημεία, Πόλυ Μαμακάκη: Είτε ομίχλη καιρού είτε σκόνη χρόνων Απλώνεται γύρω από μια πόλη βεβαιότητα Είτε ενόραση είτε απόσταση Δεν ξέρω αν αγαπώ ή αν ζηλεύω το χέρ...

Πόλυ Μαμακάκη, Εναγωνίως

Πόλυ Μαμακάκη
Εναγωνίως



Μήκος κύματος 4Χ4

Σιγή βοώντος εν τη ερήμω
η προτεραιότητα στην ουρά
που δεν οδηγεί πουθενά
παρά αναμένει στην ίδια θέση
– σε κάποια αμφίρροπη μέση
διότι οι τελευταίοι έσονται πρώτοι
και οι πρώτοι πάλι από το τέλος ορμώμενοι
διεκδικούν νέα πρωτιά
σε διαρκώς κολοβό και ακέφαλο σώμα
ένας συνωστισμός δηλαδή
περιφραγμένος από ποδοβολητά και οίηση



Περιγραφή παιχνιδιού: Pac-Man

Αδύνατον λες να έχει τόσες ατέλειες το οδόστρωμα
Κι όμως κάθε ρευστό υλικό ρέει εδώ κι εκεί ανομοιόμορφα    
Ετσι ώστε να μένει ατόφιο το τράνταγμα στις λακκούβες
Ενώ ο τροχός στο λούνα παρκ των τρωκτικών
Μανιασμένο ρολόι που γυρίζει ακατάπαυστα  
Ανθρωπάκια κανίβαλοι καιροφυλαχτούν σε πολυσύχναστα μέρη
Τόσο μα τόσο μικρά που δύσκολα τα πιάνει το μάτι  
Εχεις εντοπίσει βέβαια μερικά
Αλλά πόσο πειστικά μπορείς να τα περιγράψεις;
Γιατί στερούνται ιδιότητας και ποιότητας
– Σαν να λέμε γυμνά ουσιαστικά παμφάγα
Κινούνται από κάτω προς τα πάνω και διαγώνια
Αντίθετα προς τη φορά των θυμάτων
Εκριζώνουν χλωρίδα και πανίδα εναλλάξ
Εν ριπή οφθαλμού παραλύουν τα πάντα    
Καμία ερώτηση καμία απάντηση
Ούλα που σαπίζουν νωρίς εκδικούνται πρώτα τα δόντια



Παροπλισμός

Οταν ξεκινάς να πεις μια ιστορία, θα πρέπει
Να θυμάσαι την αρχή και να προβλέψεις το τέλος
Ή να ξεχάσεις την αρχή – ιδίως αν οδεύεις στο τέλος
Ή να αφήσεις κάποιον άλλον να τη διηγηθεί
Από την αρχή μετά το τέλος

Γιατί κάθε ιστορία αν έχει μνήμη έχει και όρια
Που είθισται μάλιστα να αγνοείς
Με την ίδια τραγικότητα που είθισται να ξέρεις
Γι' αυτό δυσκολεύεσαι πάντα τόσο πολύ
Να μην πεις εκείνα που λες, να πεις όλα αυτά που δεν λες
Οτι / από / αλλά / δηλαδή / ποτέ / πια / κάποτε

Αντίθετα, όταν ξεκινάς να σβήσεις μια ιστορία
Τα πράγματα είναι απλά – χωρίς αρχή μέση και τέλος
Μόνο που θα πρέπει να αναμετρηθείς
Με εκείνον που πρόλαβε και τη διάβασε



Σενάριο ερωτικής εποπτείας

Εκείνος (οριστικά) διαζευγμένος
Περιστασιακά μοναχικός
Ολίγον τι πνευματώδης

Εκείνη (απροσδιορίστως) φιλόδοξη
Περιστασιακά ορεγόμενη
Ολίγον τι στερημένη

Κλισέ και όμως αληθινό

Δεν είχαν ποτέ ρόλο αισθησιακών
(Υπολείπονται σε διάπλαση σώματος)

Διεγείρονται όμως στο πορνογράφημα
Συνευρισκόμενοι σελίδα προς σελίδα
Ακμαίοι



In medias res

Ενα σπασμένο φτερό καλωσορίζει εποχή
Αφήνοντας πρόωρα κάποιο κοπάδι
Φρεσκοπλυμένες οι μέρες στεγνώνουν ψυχρές
Πώς να ξεβολευτούν παλτό και γάντια;
Παράθυρα πότε ανοιχτά πότε κλειστά
Από συνήθεια οσφραίνονται μαλακτικό με
     λουλούδια
Και η δίψα δεν είναι παρά λαχτάρα για νερό
Απλόχερη φυσιολογία – για την ώρα˙



Εκ των υστέρων

Και να στο πω δεν θα το καταλάβεις τώρα
Πώς έχασα χρόνο στο να περιμένω τον χρόνο
Γιατί το μέλλον φαντάζει σπουδαίο όσο είναι νωρίς

Αν είχαμε γεννηθεί νάνοι ίσως να μην επενδύαμε
Τόσο πολύ στο ύψος των περιστάσεων
Οπου μένει για πάντα μια μικρή εκκρεμότητα και

Κανένας καιρός δεν αλλάζει στο πέρασμά του
Απ(ό)όντα μη όντα όλα εκείνα που θα έρχονταν
Βραχύβια όλα εκείνα που ήρθαν ή δεν ήρθαν ποτέ



Αναδιάρθρωση

Πάνε δυο μήνες τώρα που σταμάτησα να πειθαρχώ
Πήρα το μαξιλάρι από το κρεβάτι μου
Εστρωσα στο τραπέζι να ξαπλώνω μετά το γεύμα
Επαψα να κρύβω στην ντουλάπα ρούχα, παπούτσια, πράγματα
Μετέφερα το καλοριφέρ στη βεράντα
Αρχισα να μαγειρεύω στο μπάνιο κάτω από καυτό νερό
Στην κουζίνα φύτεψα θάμνους, λουλούδια και δέντρα
Ο καναπές έγινε το νέο γραφείο μου
Βλέπω τζάκι αντί για τηλεόραση τα βράδια
Εβαλα βιβλία και θεάματα για έπιπλα στα άλλα δωμάτια
Συντόνισα το ρολόι με το πιάνο να παίζει ένα τραγούδι κάθε ώρα
Εκανα ύστερα το απείθαρχο αυτό σπίτι χώρο δημόσιο
Και κλειδώνομαι ιδιωτικά κάθε πρωί εκεί έξω



                                                                                                           pmamakaki@gmail.com



Πηγή: περιοδικό (.poema..), τεύχος 21
http://www.poema.gr/poem.php?id=537&pid=

Jacques Prévert - Είμαστε όλες οι μέρες | Poeticanet

Jacques Prévert - Είμαστε όλες οι μέρες | Poeticanet

Πόλυ Μαμακάκη, Ο έρωτας εξ αποστάσεως - Κριτική της Βαρβάρας Ρούσσου

Πόλυ Μαμακάκη Ο έρωτας εξ αποστάσεως Βαρβάρα Ρούσσου

Πόλυ Μαμακάκη, Περίπατοι στον κήπο για δύο, (.poema..) εκδόσεις, 2013 Το γενικότερο ερώτημα που τίθεται από τα πρώτα ποιήματα της συλλογής είναι νομίζω παλαιό, αλλά η διαχρονικότητά του το ανανεώνει διαρκώς: Πώς ο επιδιωκόμενος λυρισμός δεν εκπίπτει στο μελοδραματικό κλισέ και ποιοι οι τρόποι που, ενώ συγκρατούν, ταυτόχρονα εκτινάσσουν τη συναισθηματική θερμοκρασία του ποιήματος; Πώς ο κατορθωμένος λυρισμός που συνάπτεται με το ερωτικό συναίσθημα αξιώνεται την ποιητικότητα χωρίς να εκχυδαϊστεί σε φτηνή και εύπεπτη φλυαρία; Το ειδικότερο επίσης ερώτημα, θεματικής φύσης, είναι ώς ποιον βαθμό ο έρωτας μπορεί να (επανα)τροφοδοτεί μια σειρά νέων ποιημάτων και να αισθητοποιείται με φρέσκια ματιά και ανανεωτική πνοή;    Για την Πόλυ Μαμακάκη η παρούσα είναι η τέταρτη ποιητική συλλογή την οποίαν προοιωνίζουν θεματικές κατευθύνσεις, μορφολογικές αναζητήσεις, λέξεις και φράσεις της προηγούμενης συλλογής, του 2012, με τίτλο εν(d)ος. «Λόγος στερημένος την εκφορά/ [...]Πατάς mute-γράφεις το ποίημα» έγραφε η ποιήτρια στην προηγούμενη συλλογή, εστιάζοντας στην αιτία που γεννά ένα ποίημα: ό,τι δεν μπορεί να λεχθεί (κυρίως δια ζώσης) μπορεί να μετουσιωθεί σε ποίημα. Αυτή η σχέση φαίνεται να διέπει τον έρωτα και συχνά τον εξ αποστάσεως, εφόσον τέτοιος έρωτας υπονοείται  σε ορισμένα ποιήματα της Μαμακάκη. Ηδη από την προηγούμενη συλλογή, όπως προαναφέρθηκε διαφαίνεται η απόσυρση του υποκειμένου από τον μάλλον οδυνηρό και ανιαρό περίγυρο της καθημερινότητας και η περιχαράκωσή του σε έναν κόσμο κυριαρχίας του εμείς-ζεύγους, ως αντίβαρο στις ματαιώσεις που προσφέρει η ζωή πέρα απ τον έρωτα.    Το βιβλίο ανακαλεί μπαρτικά «αποσπάσματα» ερωτικού λόγου: τα περισσότερα ποιήματα δικαιώνουν τις βαθυστόχαστες παρατηρήσεις του Μπαρτ για τον ερωτικό λόγο. Στα ποιήματα της συλλογής κυριαρχεί η απουσία και ιδίως η μνημείωση της στιγμής, -οφθαλμοφανής η στόχευση από το μότο του J. Prevert- εκείνης της ερωτικής στιγμής που δημιουργεί την αίσθηση του απόλυτου και που υποκαθιστά στη μνήμη κάθε γήινη μηδαμινότητα, που αναιρεί τη μονάδα χάριν της ερωτικής δυάδας. Ο τίτλος εξάλλου φανερά προκρίνει το ζευγάρι και το τοποθετεί στην Εδέμ του έρωτα, σε έναν περίπατο στον κήπο της αιωνιότητας. Γιατί αυτή είναι η νοητή προέκταση της ερωτικής στιγμής: το πάντα. Σε έναν αέναα επαναλαμβανόμενο περίπατο στον κήπο, οι δύο διαστέλλονται για να γεμίσουν τον κόσμο σε βαθμό που να εξισώνει τη συλλογικότητα με τη δυάδα («Ακρωτήρι ο Παράδεισος», «Αίσθηση», όπου ο ενδιαφέρων ρυθμικά στίχος: εσύ εγώ εμείς τίποτ' άλλο κανείς). Ωστόσο, η πραγματικότητα καραδοκεί σκληρή ακόμη κι αν το ποίημα επιχειρεί να την ξορκίσει («Scripta manent»). Η απουσία επιβάλλεται από τη χωρική απόσταση και υποσκάπτει την ενότητα απειλώντας με ψυχική απόσταση τους δύο και κατακερματισμό τον έναν. Η υποκειμενικότητα συγκροτείται μέσω της παρουσίας του άλλου και εν τη απουσία του η γραφή (το γράφω και η πράξη γραφής -γράμμα, ηλ. μήνυμα, ποίημα- αναφέρονται σε  ποιήματα της συλλογής) συγκρατεί το υποκείμενο και ταυτόχρονα το συνδέει με το απόν εσύ.  Eνα στοιχείο που διέπει αυτό το βιβλίο, περισσότερο από το προηγούμενο, είναι η μορφολογική ποικιλία που πραγματώνεται με τόλμη κι αναδεικνύει τις γόνιμες δοκιμές της ποιήτριας: από τα πολύ σύντομα ποιήματα που οπτικά αλλά και με την πυκνότητά τους παραπέμπουν στο χαϊκού, περνάμε σε ποιήματα με περισσότερους στίχους (περίπου οκτώ έως εικοσιπέντε στίχων), όχι ιδιαίτερα πολυσύλλαβους και σε άλλα που ενώ σύντομα επεκτείνουν τον στίχο στα όριά του δίνοντας, οπτικά, την αίσθηση ενός πεζού ή αγγίζοντας το όριο του στίχου-παραγράφου (verset). Ενδιαφέρουσες φόρμες, το ποίημα «Συνεπαρμός» σε δίστιχα και το «Σονέτο ελεύθερης κατάφασης», όπου η αναφορά στον τίτλο μιας φόρμας σταθερής μορφής και η διάλυσή της στο ποίημα συνιστά έναν ενδιαφέροντα διάλογο με την παράδοση του σονέτου. Η στίξη είναι εμπρόθετα πολύ περιορισμένη, συχνά υποστηρίζοντας με την έλλειψή της τη συνεχή ροή του ποιητικού λόγου, ενισχύοντας τον εξομολογητικό τόνο. Συγκριτικά με την προηγούμενη συλλογή η Μαμακάκη αυτοπεριορίστηκε, σε μεγάλο βαθμό, αναφορικά με την αφηγηματικότητα του ποιήματος (έντονη στο urban poetry όπου επιχειρείται η χαρτογράφηση της πολύπλευρης αστικής καθημερινότητας και οργανώνεται μια ποίηση-κάμερα), ενεργοποίησε με την τάση επιγραμματικότητας τη δραστικότητα των λέξεων, προτίμησε, και πολύ ορθά, την ελέγξιμη, από κάθε άποψη, συντομία και προχώρησε προς την αφαιρετικότητα που κινητοποιεί, ιδίως σε ποιήματα τέτοιας θεματικής, την αναγνωστική φαντασία. Η Μαμακάκη του urban poetry με τους τρόπους του Περίπατοι στον κήπο για δύο θα δημιουργούσε, νομίζω, μια ενδιαφέρουσα οπτική και μια ωριμότερη και πιο ανοιχτή ματιά στον κόσμο. broussgr@yahoo.gr

Πηγή: περιοδικό (.poema..), τεύχος 21, http://www.poema.gr/review.php?id=97&pid=